Αρχιτεκτονική της Σίφνου 

Η κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική γνώρισε ίσως την καλύτερη της έκφραση στο όμορφο αυτό το νησί του Αιγαίου,  τη Σίφνο. Εδώ, το καθάριο λευκό κερδίζει το βλέμμα ενώ οι ομοιογενείς κυβιστικοί όγκοι που απαντούν σε όλο το μήκος του νησιού και οι ξερολιθιές, που ακολουθούν τη μορφολογία του εδάφους και διασπούν σε οριζόντιες ζώνες την επιφάνεια του, αποδεικνύουν για άλλη μια φορά την προνοητικότητα της φύσης και σε θέματα αρχιτεκτονικής.

Οι παραδοσιακοί οικισμοί της Σίφνου χαρακτηρίζονται από μια πολυμορφία. Για παράδειγμα η ρυμοτομία στο Κάστρο είναι τελείως διαφορετική από τις άλλες περιοχές, λόγω του αμυντικού της χαρακτήρα. Ο οικισμός του Κάστρου παρά τα χρόνια που έχουν περάσει διατηρεί ακόμα αναλλοίωτο το μεσαιωνικό χαρακτήρα του. Κύριο γνώρισμα του οικισμού είναι η στενότητα, η έλλειψη κοινόχρηστων χώρων, οι λίγες μικρές αυλές και οι στενοί δρόμοι με τις ελάχιστες άμορφες διαπλατύνσεις. Ο επισκέπτης μπαίνει και σήμερα στο Κάστρο από τις παλιές εισόδους - στοές, τις «λόζιες», τις οποίες άλλοτε ασφάλιζαν και προστάτευαν σαν πολεμικοί πύργοι. Στην εσωτερική διαρρύθμιση του οικισμού υπάρχει αρκετά ελεύθερος σχεδιασμός και πολλοί δρόμοι περνούν πάνω από τα δώματα των κατοικιών. Η διάταξη των επιπέδων των δρόμων είναι τέτοια, ώστε πολλές φορές η δίοδος εξασφαλίζεται με μικρές γέφυρες.

Τα σπίτια του Κάστρου διακρίνονται σε δύο κατηγορίες, τα στενομέτωπα μονόσπιτα και τ’αρχοντόσπιτα. Τα στενομέτωπα μονόσπιτα κυρίως του εξωτερικού δακτυλίου, είναι κτισμένα κολλητά το ένα δίπλα στο άλλο και σχηματίζουν το εξωτερικό τμήμα του οικισμού. Τα στενά, πλακόστρωτα δρομάκια με τα χαμηλά πεζούλια, οι σκοτεινές στοές, τα παλιά σπίτια με τα ξύλινα μπαλκόνια, τα οικόσημα στις εισόδους, οι κίονες που χρησιμοποιήθηκαν μεταγενέστερα ως αρχιτεκτονικά μέλη, οι μαρμάρινες ρωμαϊκές λάρνακες που συναντά κανείς παντού διασκορπισμένες με τα ανάγλυφα κοσμήματα, οι πολεμίστρες και οι μικρές αυλές των σπιτιών συνθέτουν τη μοναδική εικόνα του Κάστρου!

Οι περισσότεροι παραδοσιακοί οικισμοί με τα κατάλευκα κυβόσχημα οικήματα κυκλαδικού ρυθμού, τα πλακόστρωτα σοκάκια με τους ασβεστωμένους αρμούς, τις φιλόξενες αυλές με τα κατάλευκα πεζούλια και τις σκόρπιες γραφικές εκκλησίες με τους λευκούς ή γαλάζιους τρούλους και τα περίτεχνα κωδωνοστάσια, είναι συγκεντρωμένοι στο κεντρικό οροπέδιο του νησιού με αποτέλεσμα να μην διαχωρίζονται τα όρια τους, δίνοντας την εντύπωση ενός συνεχόμενου οικισμού χωρίς αρχή και τέλος. Η ύπαρξη ενός παραδοσιακού πεζόδρομου από τον Αρτεμώνα φτάνει έως την Καταβατή αφού περάσει από τους οικισμούς του Άνω Πεταλιού και της Απολλωνίας, ενώ σύνδεση με πλακόστρωτο υπάρχει και με τον Αη Λούκα, τα Εξάμπελα, το Κάτω Πετάλι και το Κάστρο.

Η περιοχή του Αρτεμώνα φημίζεται εκτός των άλλων και για τα αρχοντικά της σπίτια. Σε όλα τα παράλια έχουν αναπτυχθεί οικισμοί παράλληλα με τον αιγιαλό. Τα πρώτα κτίσματα, ήταν παλιά αγγειοπλαστεία με καμίνια, τα οποία χτίζονταν κοντά στην παραλία ώστε να έχουν άμεση πρόσβαση στα καΐκια που μετέφεραν τα Σιφνέικα πήλινα σε όλη την Ελλάδα!

Πολλά από αυτά τα αγγειοπλαστεία λειτουργούν μέχρι και σήμερα. Οι θεμωνιές μαζί με τις περιστεριώνες που τα χρησιμοποιούσαν σαν αγροτικά σπίτια στις απομακρυσμένες από τους οικισμούς ιδιοκτησίες, είναι μονόχωρα με λίγους βοηθητικούς χώρους, όπως κελάρια για την αποθήκευση προϊόντων, πατητήρι, στάβλο, φούρνο και πολλές φορές αλώνι.

Παραδοσιακοί οικισμοί στη Σίφνο